Volkert van der G., hoeder van zijn eigen wereld


Zaterdag 25 mei 2002 - Maandag 6 mei begint voor Volkert van der G. zoals elke werkdag. Bij zijn vaste bakker koopt hij zijn broodje. 's Avonds is de 32-jarige Harderwijker wereldnieuws. Verdacht van moord op Pim Fortuyn. Een portret van een Zeeuwse jongen die in Wageningen radicaliseerde.

Hij vertikte het om op de leren bank van zijn moeder plaats te nemen. Berekende dat voor dierproeven op de Landbouwuniversiteit Wageningen (LUW) tien miljoen fruitvliegjes werden gebruikt. Hij verschanste zich bij een milieu-actie in Wageningen in een boomhut, maar douchte zich gewoon thuis. Vůůr abortus, maar fel tegen het verdelgen van bladluis. Een milieufreak die auto reed. Volkert van der G. hield er extreme denkbeelden op na. Altijd bereid tot discussiŽren. Nooit had de ander gelijk. Maar in staat een mens te liquideren? Vrienden en familie reageren ontzet en verbijsterd: hoe goed kennen we Volkert eigenlijk? Waarom Pim Fortuyn? Waarom moest van Volkert, fanatiek voorvechter voor een beter milieu, de lijsttrekker van LPF dood? Of diende de aanslag op de rechts-populistische, charismatische politicus in Volkerts ogen een hoger doel? Keer op keer draaien Volkerts diepgeschokte intimi in hun hoofd de film af met de beelden en gesprekken. Wanhopig zoekend naar de missing link. Pijnlijk is hen duidelijk geworden dat de 32-jarige Harderwijker een dubbelleven leidde. Dat hij een pistool had en kon schieten was niemand bekend. Stiekem moet hij geoefend hebben op verlaten plaatsen, in het bos of in een oude steenfabriek. Natuurlijk sprak Volkert over Pim Fortuyn. "Wie niet in Nederland?", beaamt Sjoerd van de Wouw, vriend en collega. "Nooit was Fortuyn een item waartegen acties waren geboden." Het milieu speelde ook helemaal geen rol in deze verkiezingscampagne. Fortuyn was daarin niet slechter of beter dan anderen. Al verklaarde de op het platteland van Velsen opgegroeide politicus zich onomwonden voorstander van de jacht en de bontindustrie.
Slachten was volgens Fortuyn niet iets gevoelloos. Voor de soep bestelde zijn moeder een kip bij zijn vader. Gefascineerd keek de jonge Pim toe hoe de kip na het afhakken van de kop nog meters over het erf rende. 'Voor iets in de pan komt, moet het wel eerst dood', zei Fortuyn in het jagersblad van 7 februari. Zes jaar terug slachtte de Rotterdammer met een bevriende slager eigenhandig een koe. Fortuyn wilde de kleinschalige boerenbedrijven van vroeger terughalen.
Van der G. richt in 1992 de Vereniging Milieu-Offensief op. VMO voert ellenlange juridische procedures tot aan de Raad van State om uitbreiding van intensieve veeteeltbedrijven te voorkomen. Beiden trekken ook intensief op in het belang van organisaties als de campagnegroep Wakker Dier, samengegaan met Lekker Dier en Bont voor Dieren.
Volkert worstelt ermee dat zijn denken en doen over dierenwelzijn en grote levensvraagstukken absoluut niet stroken met de leef- en denkwereld van zijn directe omgeving. Te vaak stoot hij in heftige discussies zijn neus. Zelfs zijn radicale linkse vrienden haken af als ze hem niet meer kunnen volgen. Volkert wordt uitgelachen, gekwetst. Slechts weinigen zijn in staat een goed beeld te schetsen. Over Volkert de milieu-activist is veel bekend. Zijn privťleven vormt welhaast een gesloten boek.

Roosendaal

Volkert wordt op 9 juli 1969 geboren in Middelburg. Zijn broer Roeland is twee jaar ouder. Het gezin Van der G. is aangesloten bij de apostolische kerkgemeenschap. Moeder Anna is van Britse afkomst. Vader Henk is biologiedocent op een scholengemeenschap in Roosendaal. Hij overlijdt na een slopende ziekte als Volkert 17 is. Al op de lagere school koestert de Zeeuwse jongen belangstelling voor dieren, milieu en de natuur. Hij is lid van de Wereld Natuur Fonds Rangers, die bijvoorbeeld de duinen vrijmaken van zwerfvuil. Vissen geeft een kick. Wel zielig voor de wormen en de vissen. Eigenlijk klopt dat niet. Maar ja, iedereen vindt dat blijkbaar normaal. Net als vlees eten. Volkert wil ermee stoppen en krijgt prompt ruzie met zijn ouders.
Zowel op basisschool De Dunenburch als de Stedelijke Scholengemeenschap (atheneum) in Middelburg valt Volkert amper op. Alleen als hij wordt gepest, kan hij ontvlammen. Oud-conrector J. Weele herinnert zich hem als een 'pluizenbollerige alternativo die goed kon leren'. Geen sportieve jongen. "We waren de kneusjes van de tennisvereniging", schaterlacht de oud-gymnasiast Frank van der Zee. Als vijftienjarige vrijwilliger komt Volkert door zijn rechtlijnige opstelling in conflict met de leiding van de Vogelopvang Walcheren. Het redden van vogels en het tegelijk met vallen doden van muizen die vogelvoer opeten, getuigt volgens Volkert van een inconsequente houding. "Hij kon geen compromissen sluiten. Alles wat leefde moest ten koste van alles beschermd worden", schetst het toenmalig beheerderspaar Liesbeth en Ben Baukema van het vogelopvangcentrum.

Veganist

In 1987 wordt Volkert veganist als hij in Wageningen milieuhygiŽne gaat studeren. Hij zweert zuivel, eieren en andere dierlijke producten af. In datzelfde jaar studeert Petra, zijn latere vriendin en moeder van dochtertje Sabine, aan de LUW af als veeteeltdeskundige. Ze leren elkaar kennen via de Wageningse afdeling van actiegroep Lekker Dier, opgericht door Volkert. Petra manifesteert zich als hoedster van het welzijn van dieren op internationale transporten.
Vier jaar verblijft Volkert op de LUW ('87-'90). Hij haalt zijn propedeuse. Maar steeds meer verschuift het accent van studeren naar actie voeren. Zo zet hij zich in voor vermindering van proefdiergebruik op de universiteit en sluit zich aan bij de anti-vivisectiebond NBBV. Medestudenten confronteert hij met gewetensvragen als 'wil je snijden in een doodgelegen big of in haaien, die sterven als bijvangst van de haringvisserij?'
"Volgens zijn berekening werden op de universiteit tien miljoen fruitvliegjes voor dierproeven gebruikt. Daar trok hij dan ook tegen ten strijde. Wij, medestudenten, lachten daar om. Daar reageerde hij dan weer heel schaapachtig op", herinnert Frank van der Zee zich.
De tennismaatjes van weleer trekken weinig met elkaar op, maar komen elkaar telkens weer tegen. Eerst in Middelburg, later in Wageningen. Even wonen ze zelfs nog in dezelfde flat aan de Bornsesteeg. Als Wageningse student ziet Van der Zee zijn oud-klasgenoot radicaliseren. Andere oud-studenten noemen hun voormalige flatgenoot 'zachtaardig, gedreven, compromisloos en consciŽntieus'.
Met zijn (veganistische) levensstijl valt Volkert uit de toon. Op het balkon van zijn flat op de twaalfde verdieping aan de Bornsesteeg liggen altijd strobalen. Volkert laat er champignons op groeien. Ook in de moestuin van zijn duplexwoning aan de Van Uvenweg is hij driftig in de weer met stro en duivenpoep.
Buren houdt hij vriendelijk maar beslist op afstand. Na een kamer op de Brakelseweg en een flatje aan de Bornsesteeg belandt hij in '91 in de alternatieve woongemeenschap Droevendaal. 'De Droef', aan de rand van Wageningen, gold als een kweekvijver voor links-kritische mensen. "Vredelievende types met een hoog geitenwollensokkengehalte. De softste plek om te wonen, met Volkert als onopvallende bewoner. Tijdens de hoog oplaaiende strijd (tot oktober '98) voor het behoud van de houten barakkencomplexen in de vrijstaat Droevendaal houdt Volkert zich afzijdig. Geen interesse in dat geneuzel, verklaart een oud-bewoner. Geregeld
drinkt hij een kop thee, rookt hij joints en deelt LSD met anderen. "Volkert leeft voor zijn gevoel in een wereld waarin heel veel niet klopt. Hij voelde zich toen onbegrepen. En trok zich terug. In zijn visie was alles bezield. Stenen, groente. De mens - met zijn eigen ik - zelfs extra. De hoeder van de wereld die absoluut geen dieren hoeft te doden. Van fruit en groente kun je ook leven. Door dieren te beschermen, beschaaf je de mens, vond Volkert. De domheid van anderen daarover kon hij niet verdragen."

Slagers

In de jaren negentig trekt Volkert aandacht als 'boomhutbewoner'. Op het 'gekraakte land van Pudoc' (grafisch bedrijf) wordt als protest tegen de woningnood een tentenkamp opgezet. Volkert is een van de laatste 'landkrakers' die uiteindelijk van het terrein vertrekt. Vlak voor de kerst in 1989 haalt Lekker Dier-activist Volkert met enkele medestanders de plaatselijke slagers in Wageningen het bloed onder nagels vandaan. Gekleed in met 'bloed' besmeurde witte jassen parkeert hij een bakfiets vol konijnen op de stoep van slagerij Elings. De actie 'tegen overvloedige consumptie van vlees' escaleert zodanig dat de slager de actievoerders op hardhandige wijze wegwerkt. 'Volkert kreeg een kopstoot', gnuift de plaatselijke middenstand. Slager Henk Elings houdt het op een handgemeen, maar zegt zich het voorval niet meer goed te kunnen herinneren. "Ik ben er in ieder geval niet trots op."

Dreigbrieven

Volkert wordt steeds vaker met agressie geconfronteerd. Ingegooide ruiten, dreigbrieven en hatelijke telefoontjes. Op dinsdag 15 juni 1995 wordt zijn auto, geparkeerd op Droevendaal, op de kop gezet. Tegenover De Gelderlander laat Volkert manmoedig weten zich niet door het Boerenoffensief te zullen laten intimideren. De agrariŽrs zijn VMO spuug- en spuugzat. Volkert is er juist extra op gebrand om zijn milieuwerk voort te zetten. Wel duikt hij onder. Talloze malen verandert hij daarom van woonstek. Zijn post laat hij opsturen naar postbus-adressen, nooit naar zijn woonadres.
Herfst 2001 verhuist Volkert naar Harderwijk. Hij trekt in bij zijn 39-jarige vriendin Petra. De oud-beleidsmedewerker van de gemeente Almere woont al acht jaar in een huurhuis aan de Esdoornlaan. Volkert en Petra verwachten een kindje. Beiden zijn dolgelukkig als Sabine op 6 december wordt geboren. Volkert raakt er niet over uitgepraat. Desondanks belandt de kersverse vader daarna op het randje van overspannenheid. Het doorspitten van milieuvergunningen valt de dossiervreter van VMO steeds zwaarder.
Toch merkt niemand iets van de plannen waarmee Volkert rondloopt. Op maandagavond 6 mei komt de banenpooler niet thuis bij zijn gezin. Om 18.11 uur, bij een benzinestation naast het mediapark in Hilversum, wordt hun echtgenoot en vader overmeesterd door agenten in een kogelvrij vest. Met het moordwapen in de hand. Enkele uren na de moordaanslag ligt ook Petra's leven in puin. Verbijsterd en ontredderd hoort ze de rechercheurs aan. Radeloos tast ook zij in het duister.

Andere moord

Petra mag Volkert niet zien. Al bijna drie weken volhardt, voor zover bekend, de vermoedelijke moordenaar van Pim Fortuyn in het stilzwijgen over het hoe en waarom. Het rechercheteam hoort alleen zijn naam. De politie ondervraagt hem ook over de onopgeloste moord op Chris van der Werken, een milieu-ambtenaar uit Nunspeet. Met smart wacht iedereen op zijn verlossende verklaring of een motief. De pers stort zich daarvoor massaal op links Nederland. Radicale splintergroepen worden ontrafeld in de hoop verbanden te ontdekken.
Ook links-radicaal Wageningen weet zich in de schijnwerpers. Een aantal kernleden in deze universiteitsstad duikt onder. Ze pakken hun rugzak en gaan even 'op vakantie'. Winkeltjes sluiten. De geijkte trefcentra zijn leeg. Telefoons gaan uit. E-mailadressen worden opgeheven. Actiegroepen kuisen hun internetpagina's van foto's van actievoerders en informatie over actienieuws. Logisch, vindt Judith, een kennis van Volkert: "Zolang Volkert zwijgt, zwijgen wij ook. Aan speculaties over mogelijke motieven voor de moord doen we niet mee."

bron